Dom Thurzov w Bańskiej Bystrzycy na Słowacji

Dzisiaj przenosimy się na Słowację, a mianowicie do Bańskiej Bystrzycy. Miasto to znajduje się w centralnej części państwa słowackiego i jest stolicą kraju bańskobystrzyckiego. Omawiana osada miejska posiada bardzo dużo zabytków, część z nich jest w stylu renesansowym. Jedną z ciekawszych pamiątek przeszłości w Bańskiej Bystrzycy jest gotycko-renesansowy Dom Thurzov, który znajduje się przy placu głównym miasta. W Domu tym obecnie swą siedzibę ma Muzeum Środkowej Słowacji. Zapraszam do zapoznania się z historią budynku.

Dom Thurzov jest najstarszym zabytkiem w Bańskiej Bystrzycy. Jego historia sięga XIV wieku. Najbardziej znanym właścicielem tego obiektu był Jan Thurzo, który zakupił go w roku 1495. Zabytek był niejednokrotnie przebudowywany. Podczas powstania słowackiego w roku 1944 Dom został mocno uszkodzony wskutek uderzenia niemieckiej bomby. Po wojnie, w trakcie prac renowacyjnych omawianej budowli, w „zielonym pokoju” (zelená miestnosť) odkryto piękne gotyckie malowidła. Od 1958 w obiekcie swą siedzibę ma wyżej nadmieniane Muzeum Środkowej Słowacji.

Zelená Miestnosť (zielony pokój)

Gotyckie malarskie zdobienie pochodzi z końca wieku XV. Obejrzeć je można w przyziemiu Domu. Fenomen powstawania tak zwanych „zielonych pokoi” wytworzył się pod koniec wieku XV. Na początku XVI stulecia takie sale w kamienicach stały się powszechne. W pierwszej kolejności zaczęły one pojawiać się w rezydencjach bogatych panów, którzy zafascynowani byli pięknem przyrody oraz sielankowym życiem na wsi. Bardzo szybko wzorce te zaczerpnęli zamożni mieszczanie, którzy jeszcze bardziej udoskonalali czy też ubogacali takie „zielone pokoje”. Warto nadmienić, iż nie mogły one posiadać drewnianych konstrukcji. W „zielonych pokojach” przechowywano cenne przedmioty. Do powstania malowideł w Domu Thurzov przyczyniło się prawdopodobnie Bractwo Bożego Ciała (Bratstvo Božieho tela). Było ono założone w połowie XV stulecia. Owe Bractwo zrzeszało przede wszystkim bańskich urzędników oraz górników.

Gotyckie malowidła powstały prawdopodobnie po roku 1490, kiedy to Beatrix Aragónska (królowa węgierska) została wdową. Jej herb można zobaczyć w Domu Thurzov na jednej ze ścian w „zielonym pokoju”. W latach 50. ubiegłego wieku malowidła były w złym stanie. W latach 1955-58 odnowiono je. Szczególnie wilgoć negatywnie wpłynęła na stan zachowania zdobień malarskich w „zielonym pokoju”. Niektórych malowideł nie udało się odzyskać czy też odnowić. Przez dość długi okres w owym pomieszczeniu przechowywano różne towary. W latach 2005-07 konserwatorzy ponownie pracowali nad zabezpieczeniem zdobień malarskich w „zielonym pokoju”. W pomieszczeniu dominuje zielony odcień.

„Zielony pokój”, widok

Malowidła na zachodniej ścianie

Taniec z niedźwiedziem

Jest to jedyne malowidło w sali, na którym postacie (niedźwiedź, dudziarz oraz tancerz) zostały ukazane wśród rozłożystej roślinności.

Św. Jerzy walczy ze smokiem

W średniowiecznym malarstwie popularny był motyw walki dobra ze złem. Na malowidle w „zielonym pokoju” w Domu Thurzov można zobaczyć postać św. Jerzego na koniu, który dzielnie walczy ze smokiem. Scena ta symbolizuje zwycięstwo dobra nad złem. Św. Jerzy jest uosobieniem wszystkich cnót rycerskich. Jego postać była bardzo szanowana wśród bańskiej społeczności w okresie średniowiecza.

Obraz z legendy proroka Daniela

Chrystus i samarytanka przy studni Jakubowej

Malowidło to przedstawia Chrystusa jako Odkupiciela. Woda ze studni symbolizuje chrzest, a Chrystus jest jedyną drogą, która zapewnia życie wieczne.

Sąd Ostateczny 

Malowidła na ścianie wschodniej

Kąpiel Zuzanny

Scena ta symbolizuje triumf cnót nad pożądaniem, podłością oraz grzechem. Na malowidle można zobaczyć nagą Zuzannę, która została napadnięta przez dwóch starców.

Legenda o świętym Krzysztofie

Na tym dziele możemy zobaczyć jelenia, który symbolizuje Jezusa Chrystusa oraz duszę, która pragnie wody życia, a chrzest ma być dla niej zbawieniem. Chrystus jest jedyną właściwą drogą w życiu człowieka. Jezus zapewnia również nieśmiertelność duszy.

Malowidła ściany południowej

Postać św. Barbary

Mojżesz albo Chrystus

Malowidła ściany północnej

Na tej ścianie prawie nie zachowały się malowidła.

Malowidła na sklepieniu

Ornamentyka roślinna

Piwnica

Pomieszczenia na parterze

Wyższe kondygnacje

Wygląd zewnętrzny

Informacje na podstawie ulotek, które można nabyć w Muzeum. Tłumaczenie własne z języka słowackiego na polski. Warto zobaczyć Dom Thurzov w Bańskiej Bystrzycy!

Foto Andrzej Pietruszka, wrzesień 2025 roku.